Dit is ‘n term wat dikwels in gesprekke rakende boerdery aangeleenthede opduik, maar ons sien selde empiriese bewyse wat hierdie bewering in die landbousektor ondersteun. Produsente is nietemin bewus daarvan dat insetpryse vinniger gestyg het as kommoditeitspryse. Volgens Lombard en Brits, is dit een van die redes waarom ons minder maar groter boerdery-eenhede in die land sien. Boere moet baat vind by skaalvoordele om die sogenaamde kosteknyptang te oorleef.
Dit is belangrik om eers die kosteknyptang te definieer en dit dan op landbou toe te pas. Kosteknyptang is nie ‘n term wat uitsluitlik vir landbou gebruik word nie, maar het oor die jare heen belangrik in hierdie sektor geword. Dit hou verband met ‘n soortgelyke konsep, genaamd marge-druk, wat in stroom-op en stroom-af bedrywighede voorkom. In sy mees simplistiese vorm word kosteknyptang omskryf as ‘n scenario waar die pryse van insette vinniger styg as die pryse van uitsette. In die landbou word daar aanvaar dat hierdie scenario teenwoordig is omdat boere prysnemers is en geen direkte middele het om hoër insetkoste na hul uitsette oor te dra nie.
Navorsing kon egter nog nie die kosteprys teorie binne landbou voldoende ondersteun nie. Een van die redes hiervoor is die kompleksiteit van makro-ekonomie en boerderybedrywighede. Faktore soos doeltreffendheidswinste wat in die data teenwoordig is verwring die resultate. As jy relatief minder per uitseteenheid ontvang, maar meer eenhede met dieselfde hoeveelheid insette produseer, lyk dit asof jy elke jaar meer wins maak. Alhoewel totale winste mag toeneem, neem die wins per eenheid af, maar dit is onmoontlik om dit van die beskikbare data af te trek. Ons gaan egter twee maatstawwe gebruik om te argumenteer dat kosteknyptang in die sektor voorkom.
Reële Prys van Bruto Toegevoegde Waarde en Totale Besteding in Suid-Afrikaanse Landbou
Met behulp van Statistiek Suid-Afrika se data, kyk ons na die reële prys van totale bruto toegevoegde waarde in die land en totale besteding in die landbousektor. Die verskil tussen reële pryse en nominale pryse is die berekening vir inflasie. Nominale pryse verwys na die werklike pryse wat in ‘n jaar ervaar word, terwyl reële pryse verwys na die pryse waarmee ons gekonfronteer word as ons die impak van inflasie uitsluit. Dit word gedoen deur gebruik te maak van die Produsenteprysindeks om inflasie in totale besteding te verdiskonteer, en die Boerdery-prysindeks om inflasie in die bruto toegevoegde waarde van die landbousektor te verdiskonteer. Grafiek 1 illustreer die reële waardes van totale boerdery-uitgawes en bruto toegevoegde waarde vanaf 1980 tot 2024. ‘n Positiewe aspek van die syfer is dat die toegevoegde waarde, in reële terme, toegeneem het oor die tydperk vanaf 1980 tot 2024, maar dit is duidelik dat die totale koste vinniger toegeneem het.
Dit ondersteun die kosteknyptang teorie. As ons kyk na die vergelyking van die lineêre tendenslyn vir totale besteding, kom ons tot die gevolgtrekking dat die besteding van die hele landbousektor elke jaar met R2 816 miljoen in reële terme toeneem. Interessant genoeg toon die regressie vir totale besteding ‘n baie sterk positiewe tendens, wat bevestig dat kosteverhogings jaarliks ‘n sekerheid is. Die bruto toegevoegde waarde-tendenslyn lyk heeltemal anders. As ‘n polinoomregressie gebruik word, sien ons dat die tendens afneem vanaf 1980 tot 2000 en dan begin toeneem vanaf 2001 tot 2024, maar dit lyk asof dit teen ‘n stadiger tempo as die totale uitgawe gebeur. Die regressie van bruto toegevoegde waarde is nagenoeg nul, wat beklemtoon dat daar geen sekerheid elke jaar is of pryse gaan styg of daal nie. As ons kyk na die tendenslyne van totale besteding en bruto toegevoegde waarde, sien ons dat die groen tendenslyn (totale besteding) nader aan die oranje tendenslyn (bruto toegevoegde waarde) kom. Die verduidelik waar die teorie sy naam kry, aangesien daar ‘n ‘knyp’ voorkom in die gaping tussen toegevoegde waarde en koste.
Die Gebruik van die Natuurlik Logaritme van Reële Pryse
Deur ‘n logaritme-funksie op die reële waardes van uitgawes en toegevoegde waarde te gebruik, kan ons verwronge datapunte verwyder en ‘n meer normaal verspreide syfer skep. Dit verminder heteroscedastisiteit, stabiliseer die variasie en maak interpretasie van die resultate makliker. Grafiek 2 illustreer die logaritme van die reële waardes van besteding en toegevoegde waarde. ‘n Bykomende lyn, in swart, bereken die verskil tussen die logaritme van bruto toegevoegde waarde en totale uitgawes.
‘n Positiewe aspek van die grafiek is dat die logaritme van bruto toegevoegde waarde in ‘n opwaartse rigting beweeg. ‘n Negatiewe aspek is egter dat die verskil tussen bruto toegevoegde waarde en uitgawes kleiner word, soos uitgedruk deur die swart lyn. As ‘n lineêre tendens vir die verskil-lyn bereken word, sien ons dat dit met 0.0142 logaritme-punte per jaar kleiner word. Dit het ook ‘n relatief sterk regressie van 0.69, wat beklemtoon dat hierdie tendens na verwagting in die toekoms sal volg.
Hierdie twee syfers staaf die argument vir die teenwoordigheid van die kosteknyptang in landbou in Suid-Afrika. As so ‘n scenario waar is, is dit nie goeie nuus vir boere nie. Kommersiële boere in die land kon egter die negatiewe gevolge beperk deur groot verbeterings in doeltreffendheid. Dit is dus belangrik dat boere gesonde boerderypraktyke volg, met doeltreffendheid en opbrengswins as prioriteite. Beleidmakers moet ook bewus wees van die moontlike teenwoordigheid van die kosteknyptang en verseker dat boere beskerm word teen stygende insetkoste. ‘n Gesamentlike poging van alle rolspelers is nodig om ‘n omgewing te handhaaf waarin boerdery kan floreer en finansieel lewensvatbaar vir boere kan wees.